Bij tientallen Esso-tankstations in Nederland worden klanten die sigaretten kopen ongemerkt gescand met een systeem dat werkt op basis van kunstmatige intelligentie (AI). Dat blijkt uit onderzoek van De Telegraaf. Bezoekers worden daarbij niet actief geïnformeerd dat hun gezicht wordt vastgelegd en geanalyseerd.
Het systeem maakt een snelle scan van het gezicht en beoordeelt op basis van uiterlijke kenmerken of iemand naar verwachting 18 jaar of ouder is.
De technologie is bedoeld als hulpmiddel bij de leeftijdscontrole bij de verkoop van tabak.
Volgens de inventarisatie gebeurt dit in meerdere vestigingen, zonder dat klanten weten dat er gebruik wordt gemaakt van gezichtsherkenning of vergelijkbare technieken.
Strengere regels sinds 1 oktober
Sinds 1 oktober gelden er strengere regels voor de verkoop van tabak bij tankstations.
Medewerkers zijn verplicht om iedereen om een identiteitsbewijs te vragen, ongeacht hoe oud iemand eruitziet. Deze aanpak wordt ook wel een ‘100 procent leeftijdscontrole’ genoemd.
Het idee achter deze werkwijze komt van brancheorganisatie Bovag. Door iedereen standaard te laten legitimeren, moet discussie aan de kassa worden voorkomen.
Volgens Bovag kan dit helpen om spanningen en vervelende situaties voor het personeel te verminderen.
Niemand wordt immers anders behandeld op basis van uiterlijk of leeftijdsinschatting.
Technologie als hulpmiddel
De inzet van AI-systemen bij leeftijdscontrole is bedoeld om medewerkers te ondersteunen.
Het systeem geeft een inschatting, maar de uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij het personeel.
Toch roept het gebruik van deze technologie vragen op, vooral omdat klanten niet altijd weten dat hun gezicht wordt gescand.
Privacy-experts wijzen er vaker op dat gezichtsherkenning en vergelijkbare technieken gevoelig liggen.
Zeker wanneer mensen niet duidelijk worden geïnformeerd, kan dat zorgen oproepen over privacy en gegevensbescherming.
Het is voor klanten vaak onduidelijk wat er precies wordt vastgelegd, hoe lang gegevens worden bewaard en wie er toegang toe heeft.
Discussie over transparantie
De bevindingen zorgen inmiddels voor discussie over transparantie en toestemming.
Consumentenorganisaties vinden dat klanten altijd duidelijk geïnformeerd moeten worden wanneer dit soort technologie wordt ingezet.
Ook wordt gewezen op het belang van heldere regels en toezicht, zeker nu digitale controles steeds vaker worden gebruikt in het dagelijks leven.
Of en hoe het gebruik van deze AI-scans wordt aangepast, is op dit moment nog niet bekend.
Wel lijkt duidelijk dat de combinatie van strengere regels en nieuwe technologie leidt tot nieuwe vragen over privacy, controle en de rol van automatisering bij eenvoudige aankopen zoals sigaretten.